1. Inhalt
  2. Navigation
  3. Weitere Inhalte
  4. Metanavigation
  5. Suche
  6. Choose from 30 Languages
Wrong language? Change it here. DW.DE has chosen Polski as your language setting.
  • Verschiedene Memory-Karten aus 150 Jahre SPD Geschichte liegen bunt durcheinandergemischt auf der Rückseite der anderen Memory-Karten, Foto: Per Henriksen /DW08.05.2013 /

    SPD ma 150 lat - i trzech kanclerzy RFN na swym koncie

    Karty historii

    Bogatą historię SPD można też poznać na kartach. Była jednak znacznie bardziej skomplikowana. Od chwili powstania, 23 maja 1863 musiało minąć ponad sto lat, zanim pierwszy polityk SPD został kanclerzem Niemiec. Był nim Willy Brand, pierwszy z w sumie trzech socjaldemokratycznych kanclerzy.

  • Heimliche Treffen der Sozialdemokraten im August 1869 bei Kerzenschein beim 6. Vereinstag des Verbandes der deutschen Arbeitervereine in Eisenach mit von links nach rechts Adolf Hepner, Wilhelm Liebknecht (mit erhobenem Zeigefinger) und August Bebel, Foto: Archiv der sozialen Demokratie (© AdsD) der Friedrich-Ebert-Stiftung

    SPD ma 150 lat - i trzech kanclerzy RFN na swym koncie

    Wyjście z nielegalności

    Tajemne miejsca, dyskusje przy świecach – tak wyglądały pierwsze spotkania socjaldemokratów. Wśród założycieli partii byli August Bebel i Wilhelm Liebknecht. Wczesna SPD chce być głosem robotników. Ferdinand Lassalle powołuje do życia w Lipsku Powszechny Niemiecki Związek Robotniczy (ADAV), z 4600 członkami. W 1872 jest ich już 21 tys., z roku na rok ich liczba rośnie.

  • Blick in den Maschinensaal der Werkzeugfirma Richard Hartmann im Jahr 1878, Foto: Ullstein Bild

    SPD ma 150 lat - i trzech kanclerzy RFN na swym koncie

    Sukces mimo zakazu

    Industrializacja przynosi pracę i chleb. Warunki pracy są jednak fatalne. Rosnącym powodzeniem cieszą się związki robotnicze, czemu usiłują przeszkodzić władze. Bezskutecznie. Mimo zakazu działalności socjaldemokratów, do 1890 roku SPD staje się masowym ruchem.

  • Blick in das Klassenzimmer der SPD-Parteischule 1908 u.a. Joseph Belli, Franz Mehring, Rosa Luxemburg, August Bebel, Simon Katzenstein, Heinrich Kuno und Wilhelm Pieck, Foto: © AdsD der Friedrich-Ebert-Stiftung

    SPD ma 150 lat - i trzech kanclerzy RFN na swym koncie

    Szkoła partyjna

    Przez partyjną szkołę SPD przewinęły się od 1906 roku wielkie nazwiska jak choćby Róża Luksemburg. Założycielem szkoły był August Bebel. Uczcił w ten sposób pamięć ojca Wilhelma i jego dewizę: „Wiedza jest władzą, władza jest wiedzą”. Do 1912 roku SPD była najbardziej liczną i najsilniejszą partią w Niemczech.

  • Der SPD-Politiker Philipp Scheidemann ruft am09.11.1918 von einem Balkon des Reichstages in Berlin die erste deutsche Republik aus, Foto: picture-alliance/dpa

    SPD ma 150 lat - i trzech kanclerzy RFN na swym koncie

    Niespokojne czasy Republiki Weimarskiej

    9 listopada 1918 polityk SPD Philipp Scheidemann ogłasza z balkonu Reichstagu powstanie Republiki Weimarskiej. Rok później, przewodniczący SPD Friedrich Ebert zostaje kanclerzem. Rzeczywistością staje się prawo wyborcze dla kobiet. SPD walczyło o to od 1891 roku. Do roku 1932 SPD pozostaje w Niemczech najsilniejszą partią.

  • Otto Wels am Rednerpult des Reichstages 1932, Foto: © AdsD der Friedrich-Ebert-Stiftung

    SPD ma 150 lat - i trzech kanclerzy RFN na swym koncie

    Zdecydowani przeciwnicy nazistowskiego reżimu

    23 marca 1933 poseł z ramienia SPD Otto Wels otwarcie krytykuje Hitlera. „Można nam odebrać wolność i życie, ale nie godność”, mówi w Reichstagu. Socjaldemokratyczni posłowie solidarnie występują przeciw NSDAP. Kilka miesięcy później związki zawodowe zostają zlikwidowane, SPD zabroniona.

  • SPD-Politiker werden 1933 unter Aufsicht der SA gezwungen, Wandparolen zu entfernen, Foto: © AdsD der Friedrich-Ebert-Stiftung.

    SPD ma 150 lat - i trzech kanclerzy RFN na swym koncie

    Prześladowania i emigracja

    Pod okiem hitlerowców politycy SPD muszą usunąć ze ścian socjaldemokratyczne hasła. Wielu członków partii zostaje aresztowanych, torturowanych i zamordowanych. Otto Wels powołuje do życia w Pradze w 1933 roku SPD na uchodźctwie – SoPaDe. Organizacja jest później aktywna z Paryża, a w latach 1940-45 z Londynu. Część ruchu robotniczego organizowana jest z krajów skandynawskich i USA.

  • Der SPD-Vorsitzende der westlichen Besatzungszonen Kurt Schumacher spricht auf einer Kundgebung auf dem Frankfurter Römer am 27.6.1946 vor der Kulisse ausgebombter Häuserfassaden, Foto: © AdsD der Friedrich-Ebert-Stiftung

    SPD ma 150 lat - i trzech kanclerzy RFN na swym koncie

    Nowy początek

    Kurt Schumacher przemawia w 1946 roku w sercu zburzonego Frankfurtu. Jest nowym przewodniczącym SPD w zachodniej strefie okupacyjnej. W pierwszych latach powojennych jest czołowym politykiem SPD: W sowieckiej strefie SPD zostaje przymusowo zjednoczona z KPD – powstaje SED. Na zachodzie socjaldemokraci przegrywają w wyborach z CDU i przez cztery lata tworzą opozycję.

  • Delegierte auf dem SPD-Parteitag in Bad Godesberg 1959 halten Stimmzettel in die Luft und verabschieden das neue SPD-Grundsatzprogramm, Foto: © AdsD der Friedrich-Ebert-Stiftung

    SPD ma 150 lat - i trzech kanclerzy RFN na swym koncie

    Z partii robotniczej do nowoczesnej partii ludowej

    W 1959 roku w Bad Godesberg SPD przyjmuje nowy program polityczny – program godesberski. Całkowicie odrzuca ideologię marksistowską przekształcając się w partię otwartą dla szerokich rzeszy społeczeństwa. Opowiada się za gospodarką rynkową i obroną państwa, co otwiera jej drogę do „wielkiej koalicji” z CDU/CSU. Willy Brandt zostaje wicekanclerzem.

  • Am 7. Dezember 1970 kniet Bundeskanzler Willy Brandt vor dem Ehrenmal in Warschau, das den Helden des Ghetto-Aufstands von 1943 gewidmet ist, nieder, Foto: dpa

    SPD ma 150 lat - i trzech kanclerzy RFN na swym koncie

    Polityczny przełom pod rządami Willy'ego Brandta

    Do historii przeszedł pokorny gest kanclerza Brandta – „Warszawskie padnięcie na kolana”. Jest to zarazem początek Nowej Polityki Wschodniej. Głównym przesłaniem pierwszego oświadczenia rządowego Brandta jest „odważyć się na więcej demokracji”. W kolejnych latach Brandt inicjuje szereg reform dotyczących funkcjonowania prawa, polityki prorodzinnej i równouprawnienia.

  • Heidemarie Wieczorek-Zeul hält bei einer Abstimmung der Jungsozialisten (Jusos) der SPD 1974 in München ihre Stimmkarte hoch, Foto: Ullstein Bild

    SPD ma 150 lat - i trzech kanclerzy RFN na swym koncie

    Lewicujące zapędy

    Ruch ’68 wnosi do SPD świeży powiew. Zaognia też dawne konflikty wewnątrzpartyjne. W 1974 roku na czele młodych socjalistów po raz pierwszy staje kobieta: Heidemarie Wieczorek-Zeul. Młodzi stawiają coraz to nowe żądania radykalnych reform. Ich cel – przezwyciężenie kapitalizmu.

  • Bundeskanzler Helmut Schmidt kondoliert mit gesenktem Kopf der Witwe des von RAF-Terroristen entführten und ermordeten Arbeitgeberpräsidenten Hanns Martin Schleyer am 25.10.1977 auf der Trauerfeier in Stuttgart, Foto: Heinz Wieseler/dpa

    SPD ma 150 lat - i trzech kanclerzy RFN na swym koncie

    Helmut Schmidt i Niemiecka Jesień

    Kanclerz Helmut Schmidt składa kondolencje wdowie po zamordowanym w 1977 roku Hansie Martinie Schleyerze, przewodniczącym Niemieckiego Związku Pracodawców. Terrorystyczna działalność skrajnie lewicowej Frakcji Czerwonej Armii (RAF) jest dla Schmidta próbą sił. Oliwy do ognia dolewają ostre starcia wewnątrz partii, choćby na temat polityki zbrojeniowej.

  • Rudolf Scharping, Johannes Rau, Oskar Lafontaine und Gerhard Schröder auf dem Mannheimer Parteitag 1995 kurz vor der Abwahl Scharpings als SPD-Vorsitzender durch die Kampfabstimmung mit Lafontaine, Foto: picture-alliance/dpa

    SPD ma 150 lat - i trzech kanclerzy RFN na swym koncie

    Trudne lata w opozycji

    Rozpad socjalno-liberalnej koalicji w 1982 roku na wiele lat skazuje SPD na rolę opozycji parlamentarnej. W 1994 kandydat SPD na kanclerza Rudolf Scharping (z lewej) przegrywa w wyborach. Krótko potem na zjeździe partii w Mannheim niespodziewanie traci funkcję przewodniczącego SPD na rzecz premiera Kraju Saary Oskara Lafontaine’a (w środku).

  • Mit Trillerpfeifen und einem Plakat gegen Schröders Agenda 2010 demonstrieren Mitarbeiter des von der Schließung bedrohten Bombardier-Werkes Waggonbau Halle-Ammendorf am 19.03.2004 in Halle (Saale) für den Erhalt des Produktionsstandortes, Foto: Peter Endig/dpa

    SPD ma 150 lat - i trzech kanclerzy RFN na swym koncie

    Reformy w ogniu krytyki

    We wrześniu 1998 SPD detronizuje Helmuta Kohla (CDU) i przejmuje rządy razem z partią Zielonych. Trzeci socjaldemokratyczny kanclerz Gerhard Schröder przeforsowuje szereg reform rynku pracy. Są znane jako „Agenda 2010”. Związkowcy ostro je krytykują. SPD traci cznonków i wyborców uciekających do nowo powstałej partii „Lewicy” (Die Linke).

  • SPD-Kanzlerkandidat Peer Steinbrück steht mit erhobenen Händen am 09.12.2012 beim außerordentlichen Bundesparteitag der SPD in Hannover neben Frank-Walter Steinmeier (l), Fraktionsvorsitzender der SPD-Bundestagsfraktion, und Sigmar Gabriel (r), SPD-Vorsitzender, die ihm beide applaudieren, Foto: Michael Kappeler/ dpa

    SPD ma 150 lat - i trzech kanclerzy RFN na swym koncie

    Kandydat daleki od ideału

    We wrześniowych wyborach powszechnych 2013 polityk SPD Peer Steinbrück stanie do walki o fotel kanclerski z Angelą Merkel (CDU). W czasach kryzysu były minister finansów uchodzi za idealnego kandydata na kanclerza. Kuty na cztery nogi mówca raz po raz popełnia jednak gafy, irytując nawet członków własnej partii. Jakie ma szanse? Prognozy wyborcze plasują go daleko za Angelą Merkel.


    Autor: Elżbieta Stasik | Redakcja: Małgorzata Matzke

PROJEKTY SPECJALNE