تنوع فرهنگ‌ها گنجینه بی‌بدیل بشریت

تا یک دهه پیش که جهانی‌شدن چه در گستره بین‌المللی و چه در سطح جوامع مختلف خطر همسان‌سازی و نفی تنوع‌‌ در عرصه‌های مختلف هویتی، فرهنگی و زبانی را شتاب و شدت نبخشیده بود، نگرانی درباره از دست‌رفتن این ویژ‌گی‌ها هم چندان موردی نداشت. اینک اما دغدغه نسبت به محو فرهنگ‌ها و هویت‌های متکثر و افزایش تبعیض در حق فرهنگ‌های خُرد و زبان‌های کمتر رایج، ابعادی چشمگیر یافته است. این که این نگرانی گهگاه نمود افراطی به خود می‌گیرد و در گرایش‌های شدید شوونیستی و قوم‌پرستی جلوه پیدا می‌کند، نافی ضرورت تلاش‌ها و کارزارها در جهت حفظ و پاسداری از تنوع فرهنگی و زبانی در سطوح مختلف نیست. از همین روست که بحث در باره راهکارها برای حمایت از تنوع‌ و چندگانگی‌فرهنگی اینک به یکی از مسائل عمده در سطوح خرد و کلان سیاسی و فرهنگی بدل شده است. تعیین روزی به عنوان "روز جهانی تنوع فرهنگی برای دیالوگ و توسعه" هم اقدامی در همین راستاست.

روزی برای تنوع، روزی برای تفاهم

مجمع عمومی کشورهای عضو یونسکو، سازمان علمی و فرهنگی وابسته به سازمان ملل، روز 2 نوامبر بیانیه‌ای تصویب کرد به نام "بیانیه تنوع فرهنگی". در تکمیل این اقدام، بر روی یک برنامه عملی هم توافق شد که به موجب آن، هر سال 21 ماه مه به عنوان "روز جهانی تنوع فرهنگی

یونسکو: گوناگونی فرهنگ‌ها و زبان‌ها باید پاس داشته شود

برای دیالوگ و توسعه" گرامی داشته می‌شود. کارزارها و اقدامات مختلف در این روز معطوف به جلب توجه افکار عمومی به اهمیت حفظ تنوع و کثرت فرهنگ‌هاست.

به باور یونسکو - باوری که محافل مختلف قوم‌شناسان، مردم‌شناسان و کارشناسان زبان و فرهنگ آن را تأیید می‌کنند - فرهنگ‌های مختلف یکدیگر را غنی می‌‌سازند، بر مایه‌های زندگی بشریت می‌افزایند و آن را از یکنواختی نجات می‌دهند. بیانیه‌های مختلف یونسکو عمدتاَ بر این نکته تاکید می‌کنند که تنوع فرهنگی گنجینه بی‌بدیل بشریت است، گنجینه‌ای که باید حفظ و پاسداری شود، شرایط و زمینه‌های شکوفایی و ارتقاء آن پدید آید و هر چه پربارتر به نسل‌های آتی منتقل گردد. به ویژه فرهنگ ، زبان و سنت‌های غیرمنفی اقلیت‌ها ارزش‌هایی هستند که از دید یونسکو باید مورد حمایت و تقویت قرار گیرند.

تلاش‌های چند جانبه یونسکو

یونسکو در تداوم تلاش‌ها و اقدامات برای حفاظت از فرهنگ‌ها و تسهیل دسترسی عمومی به فرآورده های فرهنگی، اخیراً پیمانی را نیز به تصویب کشورهای عضو رسانده که محور آن "حمایت و حفاظت از تنوع فرهنگی" در گستره بین‌المللی است. این پیمان از مارس سال جاری به اجرا گذاشته شده است.

"پیمان حمایت و حفاظت از تنوع فرهنگی" ناظر بر مجاز و ضروری‌بودن اقدامات دولت‌ها در حمایت از فعالیت‌های فرهنگی و ارتقا و گسترش آنهاست، هر چند که چنین اقداماتی اینجا و آنجا مبانی اقتصاد بازار را نفی و تعلیق کند. به عبارت دقیق‌تر، پیمان یونسکو حمایت دولت‌ها و کمک‌های یارانه‌ای مستقیم و غیرمستقیم آنها از گسترش و ارتقای هنرهای مختلف، تربیت ذوق و قریحه‌ی شهروندان در این عرصه‌ها و نیز پشتیبانی از گسترش کتابخانه‌ها و رسانه‌های عمومی را امری درست و واجب می‌داند.

یونسکو در برابر تاکیدی که بر حق دولت‌ها در موارد فوق می‌کند آنها را در عین حال موظف به رعایت و حفظ فرهنگ اقلیت‌ها و ساکنان بومی‌اشان می‌کند و خواهان تسهیل در دسترسی جامعه بین‌المللی به هنر و فرهنگ کشورهای در حال توسعه می‌شود. تحقق تنوع در عرصه‌ رسانه‌ای و عدم ایجاد انحصار در اطلاع‌رسانی نیز از دیگر محورهای پیمان یونسکو است.

برنامه‌های بزرگداشت

از تصویب روز جهانی تنوع فرهنگ‌ها برای دیالوگ و توسعه زمان کوتاهی می‌گذرد، از این رو تا حدودی طبیعی است که بزرگداشت این روز در همه کشورها رونق و رواج لازم را نیافته باشد و دامنه اجرای مراسم برای این بزرگداشت این روز فعلاَ به شمار اندکی از کشورها محدود باشد.

در آلمان برای اولین بار از امسال برنامه‌هایی برای بزرگداشت روز تنوع فرهنگی برای دیالوگ و توسعه تدارک دیده شده است. شعاری که برای مراسم این روز انتخاب شده، چنین است: «جهان در پیوند... از پیوند به جهان». نمایش‌ آثار هنری از فرهنگ‌های مختلف، اجرای موسیقی‌ از اقوام و ملل گوناگون، پخش فیلم‌هایی از چندین کشور، ارائه روش‌ها و آیین‌های مربوط به حفظ سلامت جسم و روان در فرهنگ‌های مختلف و برنامه‌های متنوع برای کودکان جهت آشنایی با این فرهنگ‌ها و مزیت‌ها و پیامدهای مثبت رواداری از جمله محورهای تدارک دیده شده برای این روز هستند.

ح