تغییر و تحولات موسیقی آلترناتیو در ایران • گپی با نصیر مشکوری

نصیر مشکورى، گرداننده سایت موسیقى "زیر زمین" که در طى سال‌هاى گذشته جریانات موسیقى آلترناتیو ایرانى داخل و خارج کشور را به‌دقت دنبال کرده، در گپى با "عصر شنبه"، نظرات خود را درباره‌ی تغییرو تحولات این عرصه بیان می‌کند.

دویچه‌وله: سال‌هاست که جریان‌هاى موسیقى زیرزمینى را دنبال مى‌کنى و با توجه به گرداندن دو سایت اینترنتى در گذشته و حال، یعنى سایت‌هاى Interconnect Iranian و "زیرزمین" که به موسیقى زیرزمینى ایران اختصاص داشته و دارند، این فرصت را داشته‌اى که با گروه‌هاى کاملا متفاوتى در تماس باشى. موسیقى به اصطلاح زیرزمینى ما که در اوایل دهه هشتاد شمسى به‌طور جدى با مسابقه‌ى موسیقى زیرزمینى موسوم به UMC مطرح شد، بیشتر تحت تاثیر موزیک راک قرار داشت، اما در چندسال اخیر به نظر مى‌آید که طرفداران موسیقى راک و هیپ‌هاپ به‌مراتب بیشتر و فعال‌تر شده‌اند. پیش از پرداختن به علت این تغییر و تحولات، مى‌خواستم بدانم که آیا تعریف مشخصى از موسیقى زیرزمینى داریم؟

نصیر: به‌طور کلی! در جهان مدرن یا جهان غرب یک تعریفى وجود دارد از موسیقى زیرزمینى یا هنر زیرزمینى. به هنرى مى‌گویند زیرزمینی که برداشت‌هایى خارج از نرم‌هاى رایج جامعه ارائه مى‌دهد. یعنى در حقیقت یک‌نوع هنر آوانگارد است و اصلا هیچ نیازى ندارد وارد نرم‌ها بشود، فقط نرم‌شکن است. این مى‌تواند مفاهیم و شکل‌هاى مختلفى به‌ خود بگیرد، شکل آوانگارد یا شکل آنارشیستى. همان‌طور که مثلا پانک یا موزیک آلترنیویى یک دوره زیرزمینى بود. ولى در کشور ما به‌خاطر این‌که شرایط فرهنگى و هنرى تحت سلطه‌ى شرایط سیاسى و فرهنگ غالب جامعه است، موسیقی زیر زمینی اصلا شکل دیگرى به خود مى‌گیرد. در حقیقت تمام فرهنگ‌هاى دیگر و تمام بینش‌هاى هنرى و اجتماعى که در مقابل خواست‌ها و بینش‌هاى جامعه و طبقه مسلط جامعه سنتى و مذهبى ماست، حالت زیرزمینى دارند. چون آنها به‌طور آزاد و نرمال نمى‌توانند خودشان را بیان کنند و فرصت رشد کردن نمی‌یابند. در نتیجه مى‌بینیم که حتا موزیک پاپ که به‌طور آزاد در ایران فعالیت مى‌کند، تا یک حدى زیرزمینى‌ست. براى اینکه نه رادیو و نه مجله یا سایت و یا تلویزیون آهنگ‌ها را تبلیغ یا پخش نمى‌کنند و سیستم دولتى اصلا علاقه‌اى به اینها نشان نمى‌دهد.

به اعتقاد نصیر، موسیقی راک در ایران شکست نخورده ، گواه آن گروه کیوسک است.

یعنى برخلاف موسیقى زیرزمینى غربى، موسیقى زیرزمینى ایران اتفاقا دوست دارد که رو بشود و مطرح بشود و از زیرزمینى بیاید بیرون!

دقیقا! یعنى آنقدر مسئله پیچیده است که آن برداشت‌هاى که از هنر زیرزمینى‌ در جامعه مدرن وجود دارد، در جامعه ما در حاشیه قرار دارد. جامعه‌ى ما ساختار متناقضى دارد، در نتیجه تمام اتفاقات فرهنگى به‌شکل متناقضى روى مى‌دهد.

موسیقی زیر زمینی بیشتر با سبک راک شروع شد ولى الان گرایش به سمت رپ و هیپ‌هاپ است. چرا؟

آغاز دوران راک در ایران بر می‌گردد به سال‌های بعد از جنگ ایران و عراق، دورانی که تمام آن استرس‌ها و هیجانات جنگ خوابید و تا حدودى هم از فشارهاى دوران انقلاب و انقلاب فرهنگى که در پى آن دانشگاه را بستند و موزیک ممنوع شد، کم شده بود. هر انقلابى مى‌آید که اول خراب ‌کند که دوباره بسازد، وگرنه اسمش را انقلاب نمی‌توان گذاشت. این مرحله گذشت و گروهی از نسل بعد از انقلاب یا نسل انقلاب که ما بودیم، از ایران خارج شدند، گروهی سرکوب شدند، بقیه هم زندگیشان را می‌کنند. اما نسل بعد از جنگ که "راکرهاى" ما از آن گروه هستند، یک‌سرى خواسته‌ها داشتند. ولی این بچه‌ها تا چشم‌شان را باز کردند، در یک جامعه سنتى و انقلابى بار آمدند، نتوانستند آن برداشت‌هاى انقلابى و شورشى راک را درک کنند و اگر هم درک کردند، اجازه نداشتند بیانش کنند. براى همین موزیک راک ما به‌معناى واقعى شکست خورد، چون بچه‌ها سعى کردند سازش کنند و خواستند یک سازشى را به‌وجود بیاوردند میان فلسفه‌ى راک و بینش‌هاى سنتى که در آن زندگى مى‌کردند. راک، آن‌طورى که مامى‌شناسیم، در غرب یک موزیک شورشى‌ست، حالا مى‌تواند بیانى سیاسى یا بیانى فرهنگى داشته باشد و یا راجع به سکس و مواد مخدر باشد. مثلا مى‌بینیم یکى از گروه‌هاى راک لباس زنانه مى‌پوشد و موزیک مى‌زند، ولى اینها مرد هستند و اصلا همجنس‌گرا هم نیستند، مرد هستند و براى اینکه دیوارها را بشکنند، براى اینکه انزجار یا لذتشان را از جامعه مدرن نشان بدهند، این‌گونه رفتار می‌کنند.

گروه رپ تپش ۲۰۱۲، گروهی ایرانی – آلمانی به سرپرستی امید پوریوسفی، که از سال ۲۰۰۶ آغاز به کار کرده است.