"ترکیه، احتمالا حامل پیام آمریکا به ایران است"

عبدالله گل، رئیس جمهور ترکیه اعلام کرد، طی دو هفته‌ی اخیر ترکیه به طور کامل مشغول مسئله‌ی هسته‌ای ایران شده و"دیپلماسی بی سرو صدایی" را انجام داده است. رجب طیب اردوغان، نخست وزیر ترکیه هم صریحا روز ۲۵ بهمن گفت، زمان آن فرا رسیده، کوشش آنکارا به منظور میانجی بین ایران و غرب اکنون نتیجه دهد.

وی این سخنان را در آستانه‌ی سفر احمد داوود اوغلو، وزیر امور خارجه‌ی ترکیه به تهران که روز سه شنبه ۲۷ بهمن انجام گرفت، بیان کرد. مطبوعات ترکیه هم اشاره می‌کنند، سران این کشور نگرانی شدیدی از تشدید تنش غرب با ایران دارند و به همین منظور اکنون سیاست فعال‌تری برای میانجیگری بین غرب و ایران را اتخاذ کرده‌اند.

به‌نظر محمد مشتاق، کارشناس امور ترکیه و ایران، «داوود اغلو احتمالا حاوی پیام خانم هیلاری کلینتون، وزیرامور خارجه‌ی آمریکا به ایران بوده است.» کلینتون چندی پیش با نخست وزیر ترکیه در قطرگفت‌وگو کرد.

ولی بنظر این کارشناس، ترکیه در آینده‌‌ای نزدیک مجبوراست موضع خود را در قبال ایران و غرب مشخص کند. مشتاق همچنین می‌گوید، در آینده‌ای نزدیک کشورهای غربی ترکیه را تحت فشار قرارخواهند داد تا از میان غرب و ایران یکی را انتخاب کند. در آنصورت به‌نظر این کارشناس گرچه ترکیه در موقعیت بسیار دشواری قرار می‌گیرد، ولی نهایتاَ طرف ایران را خواهد گرفت.

ولی برخلاف تلاش ترکیه، دولتمردان ایران، نقش میانجی ترکیه را صریحا بیان نمی‌کنند. دلیل آن را محمد مشتاق، کارشناس امور ترکیه و

اردوغان در ديدار با احمدى نژاد در تهران به شدت با تحريم هايى غرب عليه ايران مخالفت كرد

ایران چنین توضیح می‌دهد: «منوچهر متکی در نشست مطبوعاتی مشترک خود با داوود اوغلو تاکید کرد که ترکیه پیرامون مسئله هسته‌ای ایران نقش مشورتی دارد و به این تبادل نظرها عنوان خاصی (میانجی) نمی‌دهد.» بنظر مشتاق ایران قصد ندارد نقش میانجی ترکیه را عمده کند و مهم جلوه دهد.

متکی در این نشست اعلام کرده بود ترکیه را در جریان آخرین تحولات و فعالیت‌های هسته ای قرار داده است. جالب توجه هست که منوچهر متکی در نشست مطبوعاتی خود نام داوود اوغلو را به اشتباه "اوغلو" خطاب می‌کرد.

بنظر بهاالدین گونگور، رئیس بخش ترکی دویچه وله هم ترکیه بهترین میانجی بین ایران و آمریکا و همچنین ایران و اتحادیه اروپا است. وی دلایل آن را در گفتگو با دویچه وله اینگونه توضیح داد:«ترکیه عضو پیمان نظامی ناتو است. مردم ترکیه مسلمان هستند و دولتی قوی دارند که بدون درنظر گرفتن اپوزسیون قادر است سیاست‌های خود را پیش ببرد. ترکیه می‌داند که غرب و ایران چه می‌خواهند.»

گونگور در ادامه می‌افزاید که غرب به نظر ترکیه به عنوان هم پیمان خود احترام قائل است. از سوی دیگر ایران هم ترکیه را به عنوان یک کشور همسایه و مسلمان شریک خود می‌شناسد و نظرات این کشور را به دیدگاه‌های خود نزدیک می‌داند و هر دو کشور همسایه منافع اقتصادی و نظامی دارند. روی این حساب گونگور نتیجه می‌گیرد، در موقعیت کنونی ترکیه میانجی مناسبی بین ایران و غرب خواهد بود.

محمد مشتاق، کارشناس در امور ترکیه و ایران هم معتقد است که ترکیه در حال حاضر نقش میانجی را عهده دار هست. وی به تجربه‌ی ترکیه در مذاکرات صلح میان سوریه و اسرائیل و همچنین به نقش ترکیه در گفتگوهای کشورهای بالکان اشاره می‌کند.

به‌نظر مشتاق بین ایران و ترکیه گفتگوهای مهمی در پشت پرده انجام می‌گیرد. وی نتیجه می‌گیرد که ترکیه بازیگر مهمی در این رابطه هست.

از سوی دیگر آمریکا و اتحادیه اروپا از تشدید تحریم‌ها علیه ایران سخن می‌گویند. حتی روسیه هم «تحریم ایران را در صورت عدم اجرای تعهدات غیر ممکن نمی‌داند». این درحالیست که ترکیه از ارتقاء مبادلات تجاری از ۱۱ ملیارد دلار به ۳۰ میلیارد دلار در ۵ سال آینده صحبت می‌کند.

کارشناسان ترک هشدار می‌دهند، تشدید تحریم‌ها علیه ایران به اقتصاد ترکیه ضرر قابل توجهی خواهد رساند. بخشی از نیازمندی‌های گازی ترکیه هم توسط ایران تامین می‌گردد. بنابراین انتظار می‌رود، ترکیه با تشدید تحریم‌هاعلیه ایران مخالفت ‌کند.

بنظر گونگور، رئیس بخش ترکی دویچه وله، ترکیه تمام تلاش خود را خواهد کرد تا "کانال ارتباطی خود با ایران و رژیم احمدی نژاد" را حفظ کند. وی در ادامه‌ صحبت‌هایش می‌افزاید: «آمریکا و اتحادیه اروپا با ایران همسایه نیستند، این ترکیه است که با ایران مرز مشترک دارد و مستقیما با مشکل ایران درگیر است. این کشور ذینفع است، که یک راه و حلی پیدا شود. ترکیه آماده است در این راستا نقش مهمی را بر عهده گیرد.»

به عقیده‌ی هر دو کارشناس که با بخش فارسی دویچه وله صحبت کردند، ترکیه که متحد آمریکا، اتحادیه اروپا و همچنین کشوری دوست برای ایران به حساب می‌آید، در شرایط کنونی توانائی آن را دارد که نقش میانجی بین ایران و غرب را برعهده گیرد، زیرا طرفین به نوعی این نقش ترکیه را تائید می‌کنند.

طاهرشیرمحمدی

تحریریه: فرید وحیدی