بازگشایی دانشگاه‌ها: چالش‌ها و دشواری‌ها

کسی که اینک به جای زاهدی بر کرسی ریاست وزارت علوم تکیه زده، کامران دانشجو است که تأییدش در مجلس برای این مقام با بحث‌ها و انتقادهای بعضاَ شدیدی همراه بود. ابهام در مورد واقعی بودن مدرک دکترای وی، و به ویژه کارنامه‌ی او به عنوان رئیس ستاد انتخابات کشور در انتخابات اخیر ریاست جمهوری، از جمله دلایل شک و تردید در باره صلاحیت وی بودند. این نگرانی وجود داشت که نشستن برگزارکننده‌ی انتخاباتی که به ویژه در میان قشر بزرگ دانشجویان با اعتراض‌ها و انتقادهایی روبروست در رأس وزارتخانه‌ای که هدایت و مدیریت دانشگاه‌ها را به عهده دارد، خود اقدامی تحریک‌آمیز باشد و ضریب بروز تنش در دانشگاه‌ها را افزایش دهد. احمد توکلی، چهره‌ی سرشناس اصولگرا در مجلس، در بحث در باره‌ی صلاحیت وزرای پیشنهادی، در باره‌ی دانشجو چنین گفت: «وزير پيشنهادی علوم رئيس ستاد انتخاباتی بود كه آن ماجراهای تلخ را در پی داشت.

کامران دانشجو با کارنامه‌ای جنجال‌برانگیز در وزارت کشور.تصدی وزارت علوم توسط وی با چه پیامدهایی همراه خواهد بود؟

وی از نظر معترضان كه گرچه اقليت‌اند جمع كثيری از مردم را تشكيل می‌دهند، متهم اصلی است. البته بنده اين اتهام را ناوارد می‌دانم، ولی احساس آنها امری واقعی است. به نظر می‌رسد اكثريت دانشگاهيان جز اين دسته‌اند. وزارت چنين فردی به واگرایی دانشگاه و دولت كمك می‌كند يا به همگرایی؟ آيا از نظر سياسی و كارایی دولت به مصلحت است؟» اکثریت نمایندگان مجلس اما توجه‌ای به این نگرانی نکردند و دانشجو را روانه‌ی وزارت علوم کردند، اقدامی که روندهای ماه‌های آینده در دانشگاه‌ها راست و ناراست آن را بیشتر نمایان خواهد کرد.

امسال نیز به هنگام بازگشایی دانشگاه‌ها عدم تناسب میان افزايش تعداد دانشجويان و رشته‌های تحصیلی با کیفیت خدمات دانشگاه‌ها، همچنان بحث روز است. بنا به آمارهای رسمی، تعداد دانشجويان كشور از حدود ۱۷۶ هزار نفر در سال تحصیلی منتهی به انقلاب به بیش از ۵ / ۳ ميليون نفر در حال حاضر رسیده است. نزدیک‌ترین رسانه‌ها به دولت نیز کتمان نمی‌کنند که امکانات رفاهی و آموزشی برای این خیل عظیم دانشجو به اندازه کافی وجود ندارد و گسترش بی‌رویه‌ی دانشگاه‌ها و رشته‌ها بدون آماده‌سازی‌های لازم در زمینه‌نیروی انسانی، تأسیسات آموزشی و امکانات رفاهی انجام شده است. سطح نازل و غیرمطلوب دانش و تخصص فارغ‌التحصیلان اغلب دانشگاه‌های ایران دلیلی بر پایین‌بودن کیفیت آموزشی این مراکز است. به لحاظ خدمات رفاهی نیز دانشجویان معمولاَ با کمبودهای مالی، مشکلات اقامت، کیفیت بد غذایی در سلف‌سرویس‌ها و نقص یا فقدان امکانات ایاب و زهاب مواجه‌اند. این کمبودها گاه و بی‌گاه به اعتراض‌های صنفی دانشجویان منجر می‌شوند.

سال گذشته در دانشگاه شیراز، که یکی از باسابقه‌ترین دانشگاه‌های کشور به شمار می‌رود، موج وسیعی از اعتراض‌های دانشجویی به محدودیت‌ها در زمینه‌ی پوشش و نیز علیه وضعيت خوابگاه‌ها، سرويس‌های اياب و ذهاب، سلف‌سرويس و كيفيت نامناسب غذا و عدم پاسخگویی مسئولان امور دانشجویی وقت به اين نيازها،

تظاهرات دانشجویان شیراز علیه محدودیت در زمینه‌ی پوشش و وضع بد امکانات رفاهی و تحصیلی

شكل گرفت. این اعتراض‌ها نزدیک به یک هفته ادامه داشت. در سایر دانشگاه‌های کشور نیز رویدادهایی از این دست کم نبوده‌اند. محافل فعال دانشجویی با استناد به آنچه که سوء مدیریت عمومی در کار دولت‌های اخیر می‌خوانند، بعید می‌دانند که دانشگاه‌ها در آینده‌ای نزدیک در این زمینه شاهد چرخشی محسوس باشند.

این نیز هست که افزایش بی‌رویه و برنامه‌ریزی‌نشده‌ی دانشگاه‌ها و ظرفیت آنها ظاهراَ به ضربه‌گیری برای موج وسیع بیکاری جوانان در کشور و به تأخیرانداختن بروز این بیکاری بدل شده است. با توجه به شمار اندک آموزشگاه‌ها و مدارس حرفه‌ای در ایران، بخش اعظم دیپلم‌های کشور تنها راه کسب موقعیت کاری و اجتماعی را ورود به دانشگاه‌ها می‌بینند. اما وجود خیل بزرگی از فارغ‌التحصیلان نشان می‌دهد که امید به تحقق این گزینه بیش از پیش غیرواقعی شده است.

شمار بالای دانشجویان در ایران بدون اشاره به فعالیت دانشگاه آزاد قابل توضیح نیست. این دانشگاه سال ۱۳۶۱ تأسیس شد و در حال حاضر نزدیک به نیمی از دانشجویان ایران در آن تحصیل می‌کنند. در باره‌ی کیفیت آموزش و توانایی تئوریک و عملی فارغ‌التحصیلان دانشگاه آزاد اما و اگرهای بسیاری عنوان می‌شود. با این همه، حضور نزدیک به یک و نیم میلیون دانشجو و بودجه و سرمایه‌ی کلان این دانشگاه آن را به نهاد قدرتمندی بدل کرده، به گونه‌ای که تلاش برای تسلط بر آن به یکی از چالش‌های مهم صحنه‌ی سیاسی به ویژه در سال‌های اخیر بدل شده است.

دولت احمدی‌نژاد از ابتدای شروع به کارش در سال ۱۳۸۴ در صدد بوده است که به سلطه‌ی هاشمی رفسنجانی و افراد و محافل نزدیک به او بر دانشگاه آزاد پایان دهد. با توجه به موانع موجود در این راه، دولت در سال‌های گذشته کوشید، دانشگاه پیام نور را بدیلی برای دانشگاه یادشده کند تا از اهمیت و نفوذ آن کاسته شود. این اقدام چندان با موفقیت همراه نشده است.

با راهیابی مجدد و بحث‌انگیزاحمدی‌نژاد به ساختمان

کشاکش بر سر تسلط بر دانشگاه آزاد میان جناح‌های جمهوری اسلامی ایران ابعاد بی‌سابقه‌ای گرفته است

ریاست جمهوری، دست‌اندرکاران ارشد دانشگاه آزاد بیش از پیش نگران فشرده‌ترشدن تلاش‌های دولت برای دست‌اندازی به این دانشگاه شده‌اند. در همین راستا، اخیراَ آنها در در اقدامی ناگهانی کل امکانات دانشگاه را وقف کردند. هدف از این اقدام مهار قطعی تلاش‌های دولت برای به دست‌گرفتن اختیار دانشگاه آزاد تلقی شده است. اما دولت هم آرام ننشسته و قانونیت اقدام یادشده را زیر سؤال برده است. در همین راستا، شورای انقلاب فرهنگی که احمدی‌نژاد ریاست آن را به عهده دارد، از آیت‌الله خامنه‌ای در این باره "نظر فقهی" خواسته و با استناد به نظر وی وقف یادشده را به حال تعلیق درآورده است. به این ترتیب، به نظر می‌رسد که در آستانه‌ی بازگشایی سال تحصیلی جدید، چالش بر سر به دست‌گیری سکان دانشگاه آزاد میان جناح‌های مختلف جمهوری اسلامی ایران به شدت ادامه دارد؛ امری که شاید بسان بسیاری از نمونه‌های دیگر از ادامه‌ی سایه‌ی سنگین درگیری‌های سیاسی و ایدئولوژیک بر فعل و انفعالات آموزشی در ایران حکایت داشته باشد.

FW/BB