بازگشایی دانشگاه‌ها: چالش‌ها و دشواری‌ها

«دانشگاه‌ها امسال با تأخیر باز می‌شوند»، «تأخیری در بازگشایی دانشگاه‌ها نخواهد بود»، «دانشگاه‌ها هفته‌ی اول مهر بسته خواهند ماند»، «دانشگاه‌ها به موقع باز خواهند شد»، «دانشگاه‌ها ....». این خبرهای ضد و نقیض این روزها در جای جای صفحات رسانه‌ها و سایت‌های خبری ایران نقش بسته‌اند. حوادث و رویدادهای اعتراض‌آمیز پس از انتخابات ریاست جمهوری و بازداشت‌ها و شکنجه‌های بعد از آن، این گمانه را ایجاد کرده است که بازگشایی دانشگاه‌ها متأثر از این حوادث خواهد بود و محیط‌های دانشجویی را از همان ابتدا فضایی کم و بیش تنش‌آلود فراخواهد گرفت.

مقام‌های حکومتی در برابر بروز التهابات احتمالی در دانشگاه‌ها رویکردها و اظهارات متناقضی دارند. دست‌اندرکاران وزارت علوم و امور دانشجویی اوضاع را آرام توصیف می‌کنند و در این زمینه گاه سنگ تمام می‌گذارند. ماه گذشته محمد محمدیان، رئیس نهاد نمایندگی رهبر ایران در دانشگاه‌ها، ترم جدید دانشگاهی را آرام‌ترین زمان دانشگاه‌ها دانست. کامران دانشجو نیز در مراسم معارفه‌ی خود به عنوان وزیر علوم دولت دهم، گفت: «فضای موجود فضای مناسبی است و دانشجويان و فرهيختگان ما بسيار هوشيار هستند و حتما هيچ مسئله خاصی نخواهد بود.»

رهبر جمهوری اسلامی ایران، آیت‌الله خامنه‌ای، البته با این ارزیابی‌های خوش‌بینانه کارگزاران حکومتش موافق نیست. او روز ۴ شهریور در سخنرانی برای عده‌ای از دانشجویان، در اشاره‌ای تلویحی به امکان بروز ناآرامی در دانشگاه‌ها، از "طرح دشمنان برای ایجاد اختلال در کار علمی دانشگاهها" ابراز نگرانی کرد. وی گفت: «همه مراقبت کنند در این مسائل سیاسی کوچک و حقیر، کار علمی دانشگاه‌ها و کلاس‌ها و مراکز تحقیقاتی دچار آسیب نشود و هدف آشکار و مشخص دشمن برای اینکه حداقل مدتی دانشگاه‌ها را به تعطیلی و تشنج و اختلال بکشاند محقق نگردد.»

مرتضی تمدن، استاندار تهران، پیشاپیش عامل آنچه که آیت‌الله خامنه‌ای از آن به عنوان "تعطیلی و تشنج و اختلال دشمن» در مراکز دانشگاهی یاد می‌کند را کسی جز رهبران جنبش سبز نمی‌داند. به گفته‌ی او، جرقه و برنامه‌های مربوط به ابهام در در بازگشایی دانشگاه‌ها در قالب همان جريان جنبش سبز و بيانيه ۹ صفحه‌ای آقای موسوی است. تمدن که روز ۱۶ شهریور در جمع دانشجویان بسیجی سخن می‌گفت، افزود که اما و اگرها در مورد بازگشایی دانشگاه‌ها «ريشه در جريان فتنه پس از انتخابات دارد. بدين معنی كه آن جريان فتنه خيز برداشته است تا ناكامی‌های گذشته را با حضور و بازگشایی مدارس و مراكز آموزش عالی جبران كند و به اين مقطع دل بسته است.»

ظاهراَ نگرانی از بروز ناآرامی در دانشگاه‌ها به هنگام بازگشایی

آیا بازگشایی دانشگاه‌ها با فضایی تنش‌آلود و برخوردهای پلیسی همراه خواهد بود؟ عکس از آرشیو

آنها، تنها در عرصه‌ی حرف باقی نمانده و تصمیم‌گیری و تدبیرچینی در برابر بروز احتمالی آن به یکی از موضوع‌های جلسات مختلف نهادهای امنیتی و انتظامی جمهوری اسلامی بدل شده است. برخی از تحلیل‌گران آوردن یکی از چهره‌های شاخص جنبش دانشجویی به جلسه‌ی اخیر دادگاه رسیدگی به «حوادث پس از انتخابات» برای «اعتراف به اشتباهات» خود و جنبش دانشجویی، توجیه و آماده‌سازی دانشجویان بسیجی برای مقابله با ناآرامی‌ها، آزادسازی بخشی از دانشجویان بازداشتی تا اول مهر و نیز شروع مانور نیروی انتظامی با نام «طرح انضباط اجتماعی» را بی‌ارتباط با همین تصمیم‌ها و چاره‌اندیشی‌های نهادهای حکومت نمی‌دانند. تمرکز اجرای این طرح در حال حاضر بیشتر در مناطق نزدیک به دانشگاه تهران است، همان مناطقی که از نظر فرمانده‌ی نیروی انتظامی ایران "منطقه‌‌ی بحران" است.

مسئله‌ی دیگری که در آستانه‌ی بازگشایی دانشگاه‌ها به شاخص وضعیت محیط‌های دانشجویی بدل شده، ادامه‌ی بازداشت شماری از دانشجویان در پی اعتراض‌ها به نتیجه‌ی اعلام‌شده‌ی انتخابات ریاست جمهوری است. اولین دادگاهی که رسیدگی به پرونده‌ی این گونه دانشجویان را به پایان رساند، نه در یکی از شهرهای بزرگ کشور، بلکه در بابل بود. دادگاه این شهر روز ۲۳ شهریور، ۸ دانشجوی هوادار نامزدهای مخالف احمدی‌نژاد را "به جرم اقدام علیه امنیت ملی و حضور در تجمعات پس از انتخابات" مجموعاَ به ۳۳ ماه حبس تعزیری، ۶۰ ماه حبس تعلیقی و ۲۵ سال محرومیت از تحصیل محکوم کرد. این دادگاه و حکم آن شاید نشانه‌ای از این واقعیت باشد که دامنه فعل و انفعالات سیاسی در دانشگاه‌ها و مقابله با فعالیت‌های اعتراضی دانشجویان به محیط‌های آموزشی شهرهای بزرگ محدود نمانده است. به بیان دیگر، در همه‌ی شهرهایی که دارای موسسه‌ی آموزش عالی هستند، به ویژه متأثر از انتخابات ریاست جمهوری و حوادث قبل و بعد از آن، فعل و انفعالات یادشده امر نادری نیست. تشدید روند احضارها و فراخوانی‌ها در برخی از دانشگاه‌های کشور به کمیته‌ی انضباطی را نیز می‌توان در همین راستا ارزیابی کرد.

در این میان، به رغم تکذیب‌ها و انکارها در باره‌ی وجود دانشجویان "ستاره‌دار"، مشکل این دسته از دانشجویان همچنان یکی از

محرومیت دانشجویان منتقد و "ستاره‌دار" از نحصیل همواره با اعتراض همراه بوده است